Câu hỏi ai trả tiền trọng tài nước ngoài đang chi phối trận derby Cairo

Kênh ON E vừa chiếu xong một đoạn phỏng vấn. Hossam El-Mandouh, thủ quỹ của Zamalek, ngồi trước camera với nụ cười gượng gạo. Khi phóng viên hỏi về chuyện đội bóng của ông có muốn trọng tài nước ngoài cho trận derby Cairo hay không, ông đáp: "Ai nói Zamalek không muốn trọng tài nước ngoài?" Người phỏng vấn chưa kịp hỏi tiếp ai sẽ trả tiền, thì ông đã chặn trước: "Tôi sẽ trả lời vấn đề này vào một thời điểm khác." Đó là tất cả những gì bóng đá Ai Cập có được trước trận cầu lớn nhất mùa giải. Tôi có mặt ở Cairo hai ngày trước trận đấu, không phải để chụp ảnh các buổi tập, mà để lắng nghe những cuộc điện thoại giữa các nhà môi giới trọng tài và nhân viên an ninh sân vận động. Ở lò Levante, tôi học cách nhìn một cậu bé đá bóng ba tiếng chỉ để hoàn thiện nhịp chạm. Ở Cairo, tôi học cách nhìn một thủ quỹ lảng tránh câu trả lời trong ba giây. Điều đó nói lên nhiều điều hơn bất kỳ một sơ đồ chiến thuật nào. Trận đấu thuộc vòng 6 Egyptian Premier League, diễn ra ngày 11/10 trên sân vận động quốc gia Cairo. Al-Ahly bước vào trận với vị thế đội khách, hiện đứng thứ ba với 13 điểm; Zamalek đứng thứ hai cũng có 13 điểm, xếp trên nhờ hiệu số. Phía trên họ là Pyramids FC, đội bóng mới nổi với chuỗi 15 điểm tuyệt đối. Cả ba đội chưa thua trận nào, nhưng câu chuyện trước giờ bóng lăn không xoay quanh một pha bóng hay một cầu thủ nào. Nó xoay quanh thủ tục: Al-Ahly, đội khách, đã đề nghị Liên đoàn bóng đá Ai Cập chỉ định trọng tài nước ngoài cho trận derby. Zamalek, đội chủ nhà, là bên thường phải lo chi phí. Hợp đồng trọng tài mời từ nước ngoài – vé máy bay hạng thương gia, khách sạn năm sao, lệ phí điều hành, bảo hiểm – không phải con số nhỏ. Và câu hỏi ai là người ký séc vẫn chưa có lời đáp. El-Mandouh không nói "không". Ông cũng không nói "có". Ông dùng một câu hỏi để đáp lại một câu hỏi, rồi hứa sẽ trả lời sau. Trong ngôn ngữ ngoại giao bóng đá, đó là cách nói "tôi đang giữ thế". Người ta không cần biết nội dung câu trả lời để hiểu rằng câu lạc bộ vẫn đang đàm phán. Với một đội bóng có thủ quỹ xuất hiện trên truyền hình thay vì giám đốc thể thao, biến số quyết định không nằm ở hàng tiền vệ mà nằm ở bảng cân đối kế toán. Chi phí cho một tổ trọng tài ngoại ở Ai Cập thường dao động ở mức năm con số đô la Mỹ. Con số đó vô nghĩa với một tập đoàn thương mại lớn, nhưng lại là một khoản phải cân nhắc kỹ với một câu lạc bộ từng bị đồn thổi về áp lực thanh khoản. Tôi không xác nhận thông tin đó, và tôi cũng không cần xác nhận. Chỉ cần nhìn vào cách El-Mandouh chọn từ ngữ: nếu ngân sách dư dả, ông đã trả lời ngay. Sự chần chừ là dấu hiệu của một cuộc thương lượng. Với Al-Ahly, đề nghị trọng tài nước ngoài là một đòn bẩy danh nghĩa – đội khách được lợi từ sự công minh của tổ trọng tài, còn đội chủ nhà phải trả tiền. Sự không đối xứng này đã tạo ra một cuộc chiến ngầm trước trận derby. Những ai từng làm việc quanh các trận derby ở Bắc Phi đều biết: tranh cãi về trọng tài ngoại thường ít liên quan đến chuyên môn của họ, mà liên quan đến vấn đề ai là người có quyền từ chối. Trong một giải đấu mà hai đội bóng lớn chia sẻ chung một sân vận động quốc gia, lợi thế sân nhà chỉ mang tính hành chính – nhưng chi phí sân bãi, an ninh, khán đài và trọng tài thì rất thực. Chính vì vậy, trận derby này không đơn thuần là màn so tài giữa hai đội cùng 13 điểm. Nó là cuộc sát hạch năng lực quản trị của hai bộ máy trước một đối thủ thứ ba đang lớn nhanh. Pyramids FC đã thắng cả năm trận đầu tiên. Đội bóng có nguồn lực tài chính mạnh đang phá vỡ thế song mã truyền thống, khiến trận derby Cairo trở thành trận cầu "sáu điểm" thực sự ngay từ giai đoạn đầu mùa. Nếu Zamalek thắng, họ bám đuổi trực tiếp Pyramids và đẩy Al-Ahly vào thế rượt đuổi. Nếu Al-Ahly thắng, họ tạo cách biệt với đối thủ cùng thành phố và thu hẹp khoảng cách với ngôi đầu. Trong hoàn cảnh đó, một quyết định hành chính nhỏ về trọng tài có thể thay đổi cảm xúc phòng thay đồ trước giờ bóng lăn. Các cầu thủ không nói ra, nhưng họ cảm nhận được sự xáo trộn từ phòng họp xuống sân cỏ. Tây Ban Nha không thua trên chấm phạt đền; họ thua từ đêm không ai dám sút. Trận đấu này cũng vậy. Nếu một đội bước vào derby với tâm thế bị ám ảnh bởi hóa đơn trọng tài, sự do dự đó sẽ lan tỏa. Bóng đá đỉnh cao được quyết định bởi hàng trăm chi tiết nhỏ trước khi bóng lăn, và người ta thường quên rằng sự tự tin cũng là một dạng chi phí cơ hội. Khi lãnh đạo không đưa ra được câu trả lời rõ ràng, cầu thủ cũng khó giữ được sự tập trung trọn vẹn. Điều phản trực giác của câu chuyện này: công chúng Ai Cập đang chia làm hai phe nhìn nhận sự việc như một cuộc chiến giữa phe muốn trọng tài ngoại và phe bảo vệ trọng tài nội. Sự thực có thể trần tục hơn nhiều. Zamalek có thể sẵn sàng chấp nhận trọng tài nước ngoài, nhưng không sẵn sàng thanh toán một món chi phí mà họ không được tham gia quyết định. Trì hoãn là cách nói "không" mà không đốt cháy cầu nối với Liên đoàn. Trì hoãn cũng là cách giữ sức ép truyền thông, để Liên đoàn hoặc chính Al-Ahly phải đặt vấn đề chia sẻ chi phí lên bàn đàm phán. Câu chuyện này không mới ở Trung Đông và Bắc Phi. Các giải đấu trong khu vực thường xuyên đối mặt với những cuộc khủng hoảng niềm tin vào trọng tài. Việc nhập khẩu trọng tài châu Âu cho những trận cầu đinh trở thành một thị trường ngách, với chi phí ngày càng tăng. Nhưng quy định về ai trả tiền thường bỏ ngỏ. Khi quy định bỏ ngỏ, trận derby trở thành một cuộc mặc cả công khai. Và El-Mandouh đã biến sự mặc cả đó thành con bài chính trị. Tôi đã theo dõi bóng đá Tây Ban Nha mười ba năm, và tôi thấy ở đó những phiên bản tương tự: các câu lạc bộ nhỏ không có đủ tiền trả chi phí VAR cho các trận cúp, nên họ đề nghị Liên đoàn hỗ trợ. Khi tiền là trung tâm, môn thể thao trở thành trò chơi kế toán. Ở Ai Cập, trò chơi đó xuất hiện ngay trước trận đấu lớn nhất năm. Truyền thông địa phương gọi đây là vấn đề thể thao, nhưng các nhà quản lý hiểu rằng đây là vấn đề ngân sách. Một đội bóng không thể tập trung vào chuyên môn khi ban lãnh đạo vẫn đang tính toán khoản chi phát sinh. Điều làm tôi chú ý nhất không phải là con số, mà là sự im lặng của những người đáng ra phải lên tiếng. Không một ai trong phòng thay đồ Zamalek bình luận về việc trọng tài nước ngoài được yêu cầu. Các cầu thủ thường có chính kiến mạnh về trọng tài; sự im lặng của họ có nghĩa là vấn đề đã bị ban lãnh đạo kiểm soát chặt chẽ. Họ muốn giữ câu chuyện ở mức hành chính, không cho nó lan vào sân cỏ. Nhưng bóng đá là một cỗ máy truyền thông, và sự im lặng cũng là một loại tín hiệu. Từng ghi tên từng cầu thủ trẻ vào sổ, tôi biết cách các quyết định nhỏ tạo thành bản đồ của cả một thế hệ. Trận derby này có thể được nhớ đến không phải vì bàn thắng, mà vì cách một thủ quỹ xử lý một câu hỏi khó. Nếu El-Mandouh sớm trả lời "Zamalek đã sẵn sàng chia sẻ chi phí", câu chuyện sẽ hạ nhiệt. Nếu ông tiếp tục trì hoãn, áp lực sẽ tăng. Với tôi, câu trả lời không quan trọng bằng việc Liên đoàn có nhân cơ hội này để ban hành một quy định tường minh về trách nhiệm chi trả trọng tài nhập khẩu hay không. Một quy định rõ ràng sẽ chấm dứt kiểu mặc cả lặp lại ở mỗi mùa giải. Còn trên sân cỏ, cuộc đua vô địch vẫn rất rộng mở. Pyramids dẫn đầu nhưng mới chỉ năm vòng đấu. Zamalek và Al-Ahly có lực lượng tương đương, cùng bất bại và cùng khát khao chứng minh vị thế. Trận đấu ngày 11/10 hứa hẹn những pha bóng căng thẳng, nhưng thứ thực sự quyết định cục diện có thể đến từ trước khi các cầu thủ bước ra đường hầm. Ai trả tiền trọng tài? Câu hỏi ấy giờ đã trở thành một phần không thể tách rời của trận derby. Nó có thể được giải quyết trong một thông báo ngắn của Liên đoàn, hoặc bị bỏ lửng để biến thành một cuộc khủng hoảng danh tiếng sau tiếng còi mãn cuộc. Luân lưu là bản án tóm tắt của một trận đấu; quá khứ không cứu được ai trên chấm đen. Và trên chấm đen ám muội của một quyết định tài chính, chỉ có những nhà quản trị tỉnh táo mới không rơi vào bẫy của danh dự giả tạo. Họ cần nhớ rằng khán giả không đến sân để xem bảng lương. Họ đến để xem một trận cầu xứng đáng với lịch sử của trận derby Cairo. Trách nhiệm của những người đứng sau bàn giấy là giữ cho trận đấu ấy được quyết định bởi bàn thắng, không phải bởi hóa đơn.