Groningen 3-0 PEC Zwolle: Cú đá gián tiếp ở phút 68 và đường hầm đang mở rộng

Phút 68, Groningen được hưởng một quả đá phạt gián tiếp bên hành lang cánh phải. Bóng được đưa vào vòng cấm theo một quỹ đạo không hề ngẫu nhiên: hai cầu thủ chạy chặn phía trước, một người băng cắt về phía cột hai. Tỷ số lên 3-0. Nếu bạn chỉ xem lại bàn thắng ấy trong một đoạn clip mười giây, bạn sẽ nghĩ đó là một khoảnh khắc lóe sáng. Tôi thì nghĩ khác. Đằng sau một pha bóng như thế, thường có một người ngồi trong phòng phân tích đã vẽ nó ra giấy từ vài ngày trước, và một vị HLV đã cho các học trò tập đi tập lại nó cho đến khi nó trở thành phản xạ. Trận Groningen 3-0 PEC Zwolle không phải một màn trình diễn chiến thuật hoa mỹ. Đó là một buổi tối mà một đội bóng được tổ chức tốt gặp một đội bóng đang sụp đổ về cấu trúc, và khoảng cách giữa họ bị kéo giãn ra thành một tỷ số trông tàn nhẫn hơn thực tế. Ai cũng nhìn thấy trái bóng, tôi nhìn thấy người cầm bút vẽ trận đấu.

Để đọc trận này cho đúng, cần đặt nó lên bản đồ Eredivisie. Groningen bước vào cuộc chạm trán ở vị trí thứ sáu, một thứ hạng mà ở Hà Lan đồng nghĩa với việc đội bóng đang nằm trong cuộc đua giành vé dự cúp châu Âu. PEC Zwolle thì đứng thứ mười sáu, tức là nằm trong nhóm phải đá play-off trụ hạng khi mùa giải khép lại. Khoảng cách mười thứ hạng trên bảng xếp hạng ấy là một tấm bản đồ thầm lặng về hai số phận trái ngược: một bên đang leo lên, một bên đang trượt xuống.

Câu chuyện của PEC Zwolle trước khi đến Euroborg đã là một câu chuyện đáng lo. Họ vừa để thua Feyenoord 0-7, rồi vài ngày sau, ngay trong chuyến làm khách tại Groningen, họ lại gục thêm 0-3. Mười bàn thua trong hai trận, không ghi được bàn nào. Trong bóng đá hiện đại, việc để thủng lưới bảy bàn trong một trận thường bị xếp vào loại tai nạn nghiêm trọng cần điều tra nội bộ; việc thủng lưới thêm ba bàn ngay trận kế tiếp biến tai nạn ấy thành một mẫu hình. Hai trận là một mẫu nhỏ, và tôi luôn cảnh giác với những mẫu nhỏ. Nhưng độ lớn của thất bại thì không nhỏ chút nào.

Phía bên kia, Groningen chơi dưới bàn tay của Dick Lukkien. Tên tuổi của vị HLV này ở Hà Lan không phải kiểu gây sốt trên mặt báo quốc tế, nhưng nó gắn với một thứ mà giới phân tích gọi là tổ chức. Trong một giải đấu mà ngân sách bị chia tầng rất rõ, sự ổn định của một đội bóng tầm trung thường đến từ cấu trúc, không phải từ ngôi sao. Groningen thắng trận này bằng cấu trúc. Và điều thú vị là họ thắng bằng ba loại bàn thắng rất khác nhau, mà chỉ một trong số đó thực sự mang hơi hướng của một thế trận áp đảo.

Bàn mở tỷ số đến ở phút 20, khá sớm, với Marco Rente là người kiến tạo. Cả hiệp một, theo những gì diễn biến trận đấu cho thấy, Groningen nắm quyền kiểm soát từ đầu và gần như không cho đối phương cơ hội thở. Nhưng cái cách họ kết liễu trận đấu mới là phần đáng nói. Bàn thứ hai đến từ một tình huống mất bóng của Ryan Thomas bên phía PEC Zwolle. Đó là một bàn thắng thuộc dạng chuyển đổi, nghĩa là được sinh ra ngay sau khi giành lại quyền kiểm soát bóng từ đối thủ, kết thúc nhanh trước khi hàng thủ kịp tái lập đội hình.

Bàn thứ ba, như tôi đã mở đầu, là một quả đá phạt gián tiếp được dàn dựng bài bản. Một quả đá phạt gián tiếp là tình huống mà từ đó bóng không thể vào lưới trực tiếp, mà phải chạm một cầu thủ khác trước. Loại phạt này thường bị xem là cơ hội thấp, bởi nó đòi hỏi sự phối hợp chính xác thay vì một cú sút uy lực. Việc Groningen ghi bàn từ nó cho tôi một tín hiệu rõ ràng: đội bóng này có một bộ phận chuyên trách các tình huống cố định, và bộ phận ấy đã chuẩn bị cho tình huống này từ trước. Một đội bóng không ghi bàn từ đá phạt gián tiếp một cách tình cờ; họ ghi bàn vì ai đó đã vẽ nó ra, và vì các cầu thủ đã tập nó đến mức thuộc lòng.

Nếu đặt ba bàn thắng cạnh nhau, ta thấy một bức tranh không hề đơn giản. Bàn thứ nhất đến từ thế trận kiểm soát, bàn thứ hai từ sai lầm của đối phương trong một pha chuyển đổi, bàn thứ ba từ một kịch bản cố định được tập luyện. Hai trong ba bàn không xuất phát từ những pha xây dựng bóng sống mạch lạc. Điều đó nói lên điều gì? Nó nói rằng Groningen thắng không phải vì họ tạo ra một mạng lưới cơ hội dày đặc, mà vì họ chuyển hóa tốt những gì đối thủ trao cho họ, và vì họ tận dụng được những mảnh ghép mà ban huấn luyện đã chuẩn bị sẵn. Đó là chữ ký của một đội bóng được huấn luyện kỹ, chứ không nhất thiết là chữ ký của một đội bóng áp đảo về mặt đẳng cấp.

Người ta sợ tranh cãi, tôi sợ một trận đấu không khiến mình phải nghĩ. Và trận này khiến tôi phải nghĩ, bởi vì nó đặt ra một câu hỏi mà các bảng thống kê thông thường không trả lời được: một chiến thắng 3-0 trong đó hai bàn đến từ lỗi đối phương và một bàn từ bóng chết thì nói lên bao nhiêu về sức mạnh thật của đội thắng?

Tôi từng xem rất nhiều trận ở giải trẻ Tây Ban Nha, nơi tôi sống và làm việc, và có một mẫu hình lặp lại. Những đội bóng mạnh nhất ở các lò đào tạo không phải lúc nào cũng là những đội kiểm soát bóng nhiều nhất. Họ là những đội có khả năng biến các tình huống tưởng như vô hại thành bàn thắng: một quả ném biên, một quả phạt góc, một pha mất bóng của đối phương ở giữa sân. Cú lừa chiến thuật từ giải trẻ Tây Ban Nha đang hiện diện khắp châu Âu, và nó nằm đúng ở chỗ này: giá trị nằm ở khả năng chuyển hóa, không nằm ở khối lượng kiểm soát. Groningen đêm đó không chơi thứ bóng đá của những con số hoa mỹ. Họ chơi thứ bóng đá của những khoảnh khắc được chuẩn bị.

Vậy điều gì thực sự đang xảy ra với PEC Zwolle? Mười bàn thua trong hai trận không thể giải thích bằng cá nhân đơn lẻ. Khi một đội thủng lưới ở quy mô đó, vấn đề thường nằm ở sự đứt gãy giữa các tuyến. Hàng thủ và tuyến tiền vệ phòng ngự không còn nói cùng một ngôn ngữ. Một hậu vệ dâng lên để gây áp lực trong khi đồng đội phía sau không theo kịp bước; một tiền vệ lùi về bọc lót trong khi cánh bên kia đã bị khoét trống. Những khoảng trống ấy không phải là lỗi của một người, mà là hệ quả của một hệ thống mất niềm tin vào chính nó. Khi cầu thủ không tin rằng đồng đội sẽ ở đúng chỗ, họ bắt đầu hành động thay vì phối hợp, và mọi thứ rạn ra.

Trong hiệp hai, PEC Zwolle lần đầu tiên tạo được một tình huống đáng chú ý ngay sau giờ nghỉ. Nhưng người ta kể rằng cơ hội ngon ăn nhất của họ lại bị một cầu thủ được trông đợi là Reiziger bỏ lỡ. Chi tiết ấy quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Nó cho thấy vấn đề của PEC Zwolle không chỉ nằm ở phòng ngự. Đội bóng này cũng thiếu một đầu ra tấn công đáng tin cậy, nghĩa là khi họ cần một bàn thắng để cứu vãn thế trận, họ không có ai biến cơ hội thành điểm số. Một đội vừa thủng lưới nhiều vừa không ghi được bàn là một đội đang bị kẹt từ cả hai đầu.

Phía Groningen, có một câu chuyện khác đang được viết ra, và nó liên quan đến những cái tên mà truyền thông quốc tế chưa quan tâm đúng mức. Những bàn thắng đêm ấy đến từ Thom van Bergen, Jorg Schreuders và Tygo Land. Cả ba đều là những cái tên trẻ, đang trong quá trình khẳng định mình. Nếu bạn theo dõi bóng đá Hà Lan đủ lâu, bạn biết rằng Groningen không phải một đội bóng xa lạ với việc sản sinh và bán đi những tài năng. Arjen Robben từng ra mắt chuyên nghiệp trong màu áo Groningen trước khi trở thành huyền thoại ở Bayern. Luis Suárez từng ghi bàn cho Groningen trước khi chuyển đến Ajax. Đây là một CLB có truyền thống làm bệ phóng, chứ không phải bến đỗ cuối cùng.

Việc những gương mặt trẻ như Van Bergen, Schreuders và Land cùng nhau ghi bàn không chỉ là một đêm may mắn; đó là dấu hiệu cho thấy cỗ máy đào tạo của Groningen đang vận hành đúng nhịp, và điều đó có ý nghĩa tài chính không nhỏ trong một giải đấu mà việc bán cầu thủ là nguồn thu cốt lõi. Một đội bóng đứng thứ sáu ở Eredivisie với đội hình trẻ trung trung bình thấp thường có hai lựa chọn: giữ họ để đua vé châu Âu, hoặc bán họ để cân bằng sổ sách. Cách Groningen đi qua mùa giải này sẽ hé lộ họ chọn con đường nào.

Quay trở lại với bức tranh lớn hơn, mùa giải này ở Hà Lan đang cho thấy sự phân hóa rõ rệt. Ở nhóm trên, các ông lớn vẫn chiếm ưu thế về nguồn lực, nhưng ngay sau họ là một lớp đội bóng tầm trung đang cố chen chân vào suất châu Âu. Ở nhóm dưới, một trận thua đậm có thể đẩy một đội từ vùng an toàn xuống thẳng vùng nguy hiểm chỉ trong vài tuần. PEC Zwolle lúc này đang đứng đúng ở ranh giới mong manh đó. Vị trí thứ mười sáu, trong cấu trúc giải Hà Lan, thường buộc đội bóng phải bước vào vòng đấu play-off giữ trụ, nơi chỉ một sai lầm cũng có thể đưa họ xuống hạng. Áp lực từ một vị trí như thế không chỉ là áp lực thi đấu, mà còn là áp lực tài chính, bởi rời Eredivisie đồng nghĩa với việc mất một phần đáng kể nguồn thu từ bản quyền truyền hình và ngày thi đấu.

Có một khía cạnh mà tôi cho là bị bỏ qua trong cách kể chuyện thông thường về những thất bại kiểu này: áp lực lên con người cụ thể. Ryan Thomas, người mất bóng dẫn đến bàn thua thứ hai, sẽ trở thành cái tên bị nhắc đến nhiều nhất. Trong bóng đá, một sai lầm cá nhân nổi bật trong một tập thể đang gục ngã thường bị biến thành biểu tượng cho cả tập thể ấy. Điều đó không công bằng về mặt kỹ thuật, bởi bàn thua thứ hai là kết quả của một pha chuyển đổi, và chuyển đổi chỉ xảy ra khi cả một đội hình đã mất tổ chức. Nhưng công chúng yêu những cái tên cụ thể, và truyền thông sẽ đưa cho họ một cái tên.

Đó là lý do tôi luôn cẩn trọng với những mẫu nhỏ. Hai trận đấu là chưa đủ để kết luận rằng PEC Zwolle đã sụp đổ vĩnh viễn. Nhưng hai trận đấu với mười bàn thua thì đủ để tạo ra một vòng xoáy tâm lý, và vòng xoáy ấy tự nó lại trở thành một phần của vấn đề chiến thuật. Một đội bóng chơi trong sợ hãi sẽ phòng ngự thấp hơn, sẽ chuyền bóng ngắn hơn, sẽ ít dám mạo hiểm hơn. Và khi họ không dám mạo hiểm, họ không thể giành lại thế trận. Đó là cái bẫy mà bất kỳ đội bóng nhỏ nào cũng có thể rơi vào, từ Hà Lan cho tới Tây Ban Nha, từ đội hạng hai cho tới đội dự cúp châu Âu.

Còn Groningen, họ đang ở phía bên kia của câu chuyện. Một chiến thắng sân nhà sạch lưới, ba điểm trọn vẹn, vị trí thứ sáu được củng cố. Nhưng nếu tôi phải chỉ ra một rủi ro cho họ, thì nó nằm ở đúng điểm mạnh của họ. Khi một đội bóng trẻ dựa vào phong độ bùng nổ của vài cá nhân thì luôn có một nguy cơ tiềm ẩn: phong độ ấy sẽ dao động. Trong hiệp hai trận này, Van Bergen có một pha bỏ lỡ cận thành. Nếu đường chuyền cuối cùng của Groningen phụ thuộc quá nhiều vào một vài cái tên, thì khi những cái tên ấy bị kèm chặt hoặc sa sút thể lực, bàn thắng sẽ trở nên khan hiếm hơn. Một chiến thắng 3-0 hoàn toàn có thể che khuất sự thật rằng độ nét trong khâu dứt điểm của họ có thể không bền vững.

Bàn thắng từ đá phạt gián tiếp là điểm sáng yêu thích của tôi trong trận, bởi nó cho thấy chiều sâu của công tác chuẩn bị. Nhưng chính vì nó là một pha bóng được dàn dựng, nó không thể lặp lại mãi mãi. Các đối thủ sẽ xem lại băng hình, sẽ nhận diện quỹ đạo, sẽ phân công người theo kèm. Bóng chết là một vũ khí có thể bị vô hiệu hóa bằng cách nghiên cứu đối thủ. Vậy câu hỏi thật dành cho Dick Lukkien và ban huấn luyện của ông không phải là làm sao lặp lại bàn thắng đó, mà là làm sao xây thêm những mũi tấn công khác để không phải phụ thuộc vào vài tình huống đã bị lộ bài.

Tôi không viết để được đồng tình, tôi viết để mở cánh cửa mà người khác khóa lại. Và cánh cửa ở đây là câu hỏi về việc chúng ta đọc một tỷ số như 3-0 như thế nào. Truyền thông sẽ gọi đó là một chiến thắng thuyết phục, và về mặt điểm số thì điều đó đúng. Nhưng nếu nhìn vào bản chất của ba bàn thắng, ta thấy một bức tranh phức tạp hơn nhiều: một đội kiểm soát thế trận, tận dụng lỗi đối phương, và có một kịch bản bóng chết được chuẩn bị kỹ. Đó là công thức của một đội bóng trưởng thành, chứ không phải của một đội bóng vượt trội. Và sự trưởng thành luôn là một tài sản dễ bị làm mờ bởi một vài đêm thăng hoa.

Ở phía PEC Zwolle, câu hỏi còn khó hơn. Một đội đứng thứ mười sáu, vừa thua 0-7 rồi 0-3, đối mặt với một tuần có thể định đoạt cả mùa giải. Nếu trận tiếp theo họ tiếp tục thủng lưới hai bàn trở lên, áp lực lên ban huấn luyện và lên từng cầu thủ sẽ tăng đến mức khó kiểm soát. Trong bóng đá hiện đại, ngưỡng chịu đựng của ban lãnh đạo thường ngắn hơn ngưỡng phục hồi của một tập thể. Đó là một sự bất cân xứng nguy hiểm: đội bóng cần thời gian để sửa hệ thống, nhưng ban lãnh đạo thường đo thời gian bằng từng vòng đấu.

Khi sân vận động không có khán giả, tôi nghe thấy tiếng nói rõ nhất từ chiến thuật. Đêm nay Euroborg có khán giả, có tiếng hò reo, có ba bàn thắng. Nhưng bài học nằm ở chỗ mà tiếng hò reo không vọng tới: một quả phạt gián tiếp ở phút 68, một pha mất bóng ở giữa sân, một cái tên trẻ vừa ghi bàn và sẽ sớm bị các tuyển trạch viên ghi vào sổ. Đó là nơi trận đấu thật sự được viết ra.

Tôi không dự đoán Groningen sẽ vô địch hay PEC Zwolle chắc chắn xuống hạng. Tôi chỉ đặt cược vào một điều có thể kiểm chứng: trong hai vòng đấu tới, nếu PEC Zwolle không giành được ít nhất một điểm và tiếp tục thủng lưới từ hai bàn trở lên, áp lực thay HLV sẽ trở thành hiện thực thay vì suy đoán. Còn Groningen, nếu họ vẫn ghi bàn chỉ nhờ những cái tên trẻ đang vào phom mà không bổ sung thêm nguồn ghi bàn, chuỗi trận đẹp này sẽ có điểm dừng. Đó là lời hứa của một kẻ quan sát phản trực giác, người luôn tin rằng một trận đấu hay phải khiến ta phải suy nghĩ, chứ không chỉ để ta reo lên.